Nieuws

Een kunstmatig evenwichtsorgaan komt dichterbij: 'We hebben dit echt samen gedaan'

Je denkt er zelden over na, totdat het niet meer vanzelf gaat. Evenwicht is misschien wel het meest onderschatte zintuig dat we hebben. Mensen met ernstige evenwichtsproblemen moeten zich voortdurend concentreren op iets wat voor anderen automatisch gaat: lopen, fietsen of simpelweg rechtop blijven staan. Op 8 juni promoveerde dr. ir. Stan van Boxel, klinisch fysicus-audioloog bij Hersen+Zenuw Centrum van het Maastricht UMC+, op onderzoek naar een kunstmatig evenwichtsorgaan. Een technologie die mensen met ernstige evenwichtsproblemen in de toekomst meer bewegingsvrijheid kan geven.
Stan promotie
Stan van Boxel in het midden

Een vergeten zintuig

Vraag iemand naar de vijf zintuigen en de kans is klein dat evenwicht wordt genoemd. Evenwicht is een zintuig dat altijd op de achtergrond werkt. “Pas als het uitvalt, merk je hoeveel invloed het heeft op bijna alles wat je doet.”

Mensen met uitval van het evenwichtsorgaan verliezen niet alleen hun balans. Ze krijgen moeite om hun blik stabiel te houden, raken sneller vermoeid en moeten voortdurend nadenken over bewegingen die voor anderen vanzelfsprekend zijn. "Wij denken niet na bij lopen. Voor deze mensen kost iedere stap energie." Veel patiënten kunnen daardoor minder werken of vallen zelfs uit. Zeker wanneer ook gehoorverlies meespeelt, stapelen de beperkingen zich op. "Je bent de hele dag aan het compenseren. Dat kost ontzettend veel energie." 

Een kunstmatig evenwichtsorgaan

Het onderzoek bouwt voort op een techniek die al langer wordt toegepast: het cochleair implantaat voor mensen met ernstig gehoorverlies. "Eigenlijk gebruiken we hetzelfde principe, in plaats van alle elektrodes voor het gehoor te gebruiken worden er drie elektrodes gebruikt voor het evenwichtsorgaan."

Een processor aan de buitenkant registreert iedere hoofdbeweging en zet die direct om in kleine elektrische stroompjes die de evenwichtszenuw stimuleren. Daarmee probeert het systeem de natuurlijke werking van het evenwichtsorgaan na te bootsen. Het doel is helder: mensen weer meer vertrouwen geven tijdens alledaagse bewegingen. 

vestibulaire implantaat
Kunstmatig evenwichtsorgaan

Geneeskunde en techniek komen samen

Een kunstmatig evenwichtsorgaan ontwikkel je niet alleen. Al jarenlang werken het Maastricht UMC+, onder leiding van prof. dr. dr. Raymond van de Berg, en het Universitair Ziekenhuis van Genève samen aan deze innovatieve techniek.  "Ik denk dat dit een heel mooi voorbeeld is van hoe geneeskunde, techniek en studiedeelnemers samen kunnen werken aan een oplossing voor een heel reëel probleem." 

Vertrouwen van patiënten

Wat Stan tijdens zijn promotieonderzoek misschien nog wel het meest heeft geraakt, is niet de techniek, maar het vertrouwen van de tien studiedeelnemers. "Zij hebben gezegd: plaats maar een implantaat in mijn hoofd dat nog volledig in de onderzoeksfase zit." Daar is vertrouwen voor nodig. De deelnemers ondergingen een operatie, brachten weken door in het ziekenhuis en wisten dat het nog onzeker was hoeveel zij er zelf aan zouden hebben. Toch deden ze mee. Vooral omdat ze willen bijdragen aan een oplossing voor toekomstige patiënten." 

Stan spreekt daarom bewust niet over proefpersonen. "Ik noem ze studiedeelnemers. We hebben dit echt samen gedaan." Die samenwerking groeide uit tot meer dan een onderzoek. Een aantal deelnemers was zelfs aanwezig bij zijn promotie. Een dag voor dit interview hoorde Stan dat één van hen was overleden. "Dat raakte me. Je brengt zoveel tijd met elkaar door. Dan zijn het allang geen anonieme deelnemers meer." 

VI fitting onderzoek
Testen van het kunstmatige evenwichtsorgaan bij de studiedeelnemers

Een bijzonder moment

Na de operatie volgden dagen van testen. De deelnemers brachten uren door in een donkere ruimte, terwijl onderzoekers het implantaat stap voor stap instelden. Pas op de vierde dag werd het voor het eerst aangezet. "Dat was een heel bijzonder moment," vertelt Stan. "We zagen meerdere mensen emotioneel worden." Niet omdat al hun klachten ineens verdwenen waren. Daarvoor is het onderzoek nog veel te vroeg. Maar voor het eerst voelden zij wat het implantaat mogelijk zou kunnen betekenen. "Het ging niet om de gedachte dat alles was opgelost, maar om het besef: kijk eens waar we nu staan."

Het onderzoeksteam maakte het vaker mee. "We zeiden weleens gekscherend dat we een huilpercentage van ongeveer tachtig procent hadden." Niet uit verdriet, maar omdat jaren van onderzoek, hoop en vertrouwen op dat ene moment samenkwamen. Voor Stan maakte het nog eens duidelijk waarvoor hij het doet. "Je ziet hoeveel mensen hierin investeren. Dan wil je daar ook alles uithalen."

Hoop met beide benen op de grond

De eerste ervaringen met het implantaat zijn positief. De deelnemers reageren enthousiast en het implantaat lijkt goed verdragen te worden. Toch blijft Stan voorzichtig. "We geloven dat het veel mensen gaat helpen, maar dat is nog geen bewijs." De huidige studie omvat tien deelnemers. De komende jaren moet blijken hoe groot de meerwaarde in het dagelijks leven werkelijk is en voor welke patiënten het implantaat geschikt is. "Ik wil mensen graag hoop geven, maar je moet in deze fase ook realistisch blijven." Dat typeert Stan als onderzoeker: enthousiast over de mogelijkheden, maar altijd gebaseerd op wat de wetenschap daadwerkelijk laat zien. 

De volgende stap is een grotere internationale studie, gevolgd door de ontwikkeling van een implantaat dat uiteindelijk beschikbaar kan komen voor reguliere zorg.

'Mooi dat ik erbij was'

Waar hoopt hij over tien jaar op?
Voor Stan is dat uiteindelijk de grootste opbrengst van zijn promotie: niet alleen nieuwe kennis, maar de hoop dat mensen met ernstige evenwichtsproblemen straks weer vanzelf kunnen doen wat voor de meesten van ons heel gewoon is. Zijn eigen rol relativeert hij meteen. "Niet omdat het dankzij mij gebeurt, maar omdat ik erbij was toen het allemaal begon."

Meer informatie:

proefschrift Stan van Boxel

 

Geef uw mening over de website, of vertel ons hoe wij onze website kunnen verbeteren.