Begeleiding & behandeling

De meeste kinderen met OPBL herstellen vanzelf, maar dit kan veel tijd kosten. Fysiotherapie helpt om de gewrichten soepel te houden tijdens het herstel. Soms is aanvullende begeleiding of behandeling nodig, bijvoorbeeld wanneer uw kind moeite heeft met dagelijkse activiteiten. Op deze pagina leest u welke vormen van begeleiding en behandeling mogelijk zijn.

Begeleiding

Fysiotherapie en ergotherapie

De meeste kinderen met OPBL herstellen vanzelf. Bij veel baby's met OPBL wordt na de geboorte kinderfysiotherapie geadviseerd. De kinderarts, huisarts of het team in het MUMC+ kan u naar een kinderfysiotherapeut verwijzen. Het lichaam probeert de zenuwen zelf te laten herstellen. Zowel in de situatie van het spontane beloop als na een eventuele zenuwhersteloperatie kan het maanden tot soms enkele jaren duren voordat de spieren weer signalen van de zenuwen krijgen en goed kunnen werken. In de tussentijd kan uw kind de bewegingen van de verlamde spieren niet zelf maken. Gewrichten die weinig bewegen, worden stijf. Daarom is het belangrijk om de gewrichten soepel te houden zolang het herstel nog niet compleet is. De gespecialiseerde kinderfysiotherapeut, meestal in de eerste lijn (nabij uw woonplaats), leert u hoe u dat doet en controleert of de gewrichten soepel blijven. 

Soms herstelt het zenuwletsel niet helemaal en blijft de aangedane arm minder goed bewegen. Wanneer dit invloed heeft op dagelijkse activiteiten, zoals aankleden, eten, spelen of schrijven, kan het ook op latere leeftijd nodig zijn om voor een periode begeleiding te krijgen van bijvoorbeeld een fysiotherapeut, ergotherapeut of psycholoog. 

Revalidatie 

Soms is het nodig om een kinderteam van een revalidatiecentrum te bezoeken. Dit noemen we medisch specialistische revalidatie (tweede of derde lijn). U wordt dan met uw kind verwezen naar een kinderrevalidatiearts. De kinderrevalidatiearts kan een team inzetten van bijvoorbeeld een kinderfysiotherapeut, ergotherapeut, psycholoog of maatschappelijk werker. Dit is van belang als uw kind in het dagelijks leven duidelijk belemmerd wordt en er meerdere behandelaars nodig zijn die goed samenwerken. Ook hebben veel ouders zelf veel zorgen. Dat is normaal. Een revalidatieteam begeleid ook ouders hierbij. Uw wensen en de mogelijkheden binnen het gezin staan daarbij centraal. Medisch specialistische revalidatie kan bijvoorbeeld nodig zijn na een operatie, bij vragen over het functioneren op school of bij het zoeken naar een geschikte sport. Ook is soms begeleiding nodig, omdat kinderen met een aandoening zoals OPBL kwetsbaar kunnen zijn in hun sociaal-emotionele ontwikkeling. Een revalidatieteam kijkt naar de hele ontwikkeling van uw kind.

Behandeling

Niet-operatief

Botulinetoxinebehandeling

Bij jonge kinderen kan het voorkomen dat oefenen moeilijker wordt, omdat de sterke spieren de zwakkere spieren tegenwerken. Dan kan een behandeling met het medicijn botulinetoxine een optie zijn. Botulinetoxine wordt met behulp van een echo op de juiste plaats in de juiste spieren ingespoten. Deze behandeling gebeurt onder narcose. Botulinetoxine begint in de loop van de eerste week te werken, heeft na ongeveer 6 weken het meeste effect en werkt in totaal ongeveer 4 maanden. Het doel is dat uw kind in deze tijd beter kan oefenen bij de kinderfysiotherapeut, zodat het effect langer aanhoudt dan het medicijn werkt.

Een elleboogspalk

spalk

Stijfheid in de elleboog, waardoor de arm niet meer helemaal kan strekken (elleboogflexiecontractuur), kan worden behandeld met een verende elleboogspalk. De kracht waarmee de spalk de arm strekt, is in te stellen. Deze spalk wordt meestal 's nachts gedragen en wordt goed verdragen. In Nederland kan de spalk het beste worden aangemeten op een gezamenlijk spreekuur van een revalidatiearts en een ervaren instrumentmaker.

spalk pols

Een pols-handorthese
Voor de arm- en handfunctie bestaan verschillende soorten pols-handspalken (ortheses). Ze kunnen helpen bij het grijpen. Ook deze spalken worden bij voorkeur aangemeten op een gezamenlijk spreekuur van een revalidatiearts en een ervaren instrumentmaker. Meestal is hierbij ook een ergotherapeut van een revalidatieteam betrokken.

 

Operatieve behandelingen

Niet ieder kind heeft deze operaties nodig – ze zijn bedoeld voor een kleine groep. Hieronder leest u welke mogelijkheden er zijn.

Primaire zenuwhersteloperatie bij OPBL

Van de kinderen die naar een gespecialiseerd centrum zoals het MUMC+ worden verwezen, heeft ongeveer een derde een zenuwhersteloperatie nodig. Van alle kinderen met OPBL is dat een veel kleiner deel. De operatie vindt meestal plaats als uw kind 3 tot 6 maanden oud is. Bij een uitgebreid letsel, waarbij ook de hand niet goed werkt, wordt zo vroeg mogelijk geopereerd. Bij een letsel van alleen de bovenste zenuwwortels wordt de beslissing rond de leeftijd van 3 tot 4 maanden genomen, zodat natuurlijk herstel eerst alle kans krijgt. Tijdens de operatie worden de zenuwen bekeken en wordt met kleine stroomprikkels gemeten hoe goed ze werken. Zo wordt de ernst van het letsel vastgesteld. 

Soms zijn de zenuwvezels wel uitgegroeid, maar ongericht. Er ontstaat dan een kluwen van zenuwweefsel (neuroom) dat de signalen slecht doorgeeft. Dit neuroom wordt verwijderd. Het ontstane gat wordt overbrugd met stukjes zenuw uit het onderbeen (zenuwtransplantaten). Die zenuw wordt via een kleine snede vrijgemaakt. Daarna is er meestal een klein gevoelloos plekje aan de buitenkant van de voet. 

Als er zenuwwortels uit het ruggenmerg zijn losgetrokken (wortelavulsie), kunnen die niet worden teruggezet. De functie wordt dan zo goed mogelijk overgenomen vanuit zenuwen die nog wel werken: met zenuwtransplantaten, of door een gezonde zenuw om te leggen naar de beschadigde zenuw (zenuwtransfer).

Het buigen van de elleboog (de biceps) herstelt na de operatie meestal goed. De schouder herstelt vaak minder goed. Vooral het naar buiten draaien van de arm (exorotatie) herstelt maar bij ongeveer 1 op de 5 van de kinderen goed. Bij een uitgebreid letsel herstelt de handfunctie, ondanks betere operatietechnieken, meestal niet volledig. 

Een zenuw is een omhulsel met daarin zenuwvezels. Een operatie herstelt het omhulsel. De zenuwvezels moeten daarin vanzelf groeien. Het duurt lang voordat de zenuwvezels de spieren weer bereiken. Voor de onderarm en hand kan dat tot ruim drie jaar na de operatie duren. In die tijd is het belangrijk om schouder, elleboog, pols en vingers soepel te houden door ze regelmatig te bewegen. De kinderfysiotherapeut leert u hoe u dat doet. 

Secundaire operaties bij obstetrisch plexus brachialis letsel (OPBL)

Wanneer is een aanvullende operatie nodig?

De meeste kinderen met een obstetrisch plexus brachialis letsel (OPBL) herstellen gedeeltelijk vanzelf of met behulp van therapie. Een klein deel van de kinderen heeft op jonge leeftijd een operatie nodig om de beschadigde zenuwen te herstellen.

Toch kan het gebeuren dat een kind daarna beperkingen blijft houden in het bewegen of gebruiken van de arm. Soms zijn bepaalde spieren minder sterk of werken spieren niet goed samen. Hierdoor kan de arm minder soepel bewegen of kan een gewricht geleidelijk een afwijkende stand krijgen.

Wanneer deze beperkingen invloed hebben op dagelijkse activiteiten, zoals aankleden, eten, spelen of schrijven, kan een aanvullende operatie worden overwogen. Deze noemen we een *secundaire operatie*.

Het doel van deze operaties is om de arm zo goed mogelijk bruikbaar te maken, de bewegingsmogelijkheden te verbeteren en blijvende standsafwijkingen of vergroeiingen te voorkomen.

Niet ieder kind heeft een operatie nodig. Welke behandeling eventueel geschikt is, verschilt per kind en hangt af van de klachten, de leeftijd en de ontwikkeling van de arm.

Welke problemen kunnen ontstaan en welke behandelingen zijn mogelijk?

Bij OPBL kunnen verschillende delen van de arm minder goed functioneren. Soms gaat het om een bewegingsbeperking, soms om een verminderde spierkracht of een afwijkende stand van een gewricht.

Schouder

De schouder is belangrijk om de hand op de juiste plek te kunnen brengen. Bij OPBL kunnen de spieren rondom de schouder uit balans raken. Hierdoor kan het lastig zijn om de arm omhoog, naar voren of naar buiten te bewegen.

Een veelvoorkomend probleem is dat de arm vooral naar binnen gedraaid staat en moeilijk naar buiten kan draaien. Dit kan dagelijkse handelingen bemoeilijken, zoals het aanraken van het hoofd, haren kammen of iets boven het hoofd pakken.

Soms kunnen spieren worden verlengd of pezen worden verplaatst om de beweging van de schouder te verbeteren. Wanneer het schoudergewricht zelf van vorm of stand is veranderd, kan een operatie nodig zijn om de stand te corrigeren. In specifieke situaties kan ook het bovenarmbot worden gedraaid om de arm beter bruikbaar te maken.

Elleboog en onderarm

Bij sommige kinderen is het buigen of strekken van de elleboog beperkt. Ook kan het draaien van de onderarm moeilijk zijn. Hierdoor kan het bijvoorbeeld lastig zijn om de hand naar het gezicht te brengen, zelfstandig te eten, een beker vast te houden of de handpalm naar boven of beneden te draaien.

Om deze bewegingen te verbeteren, kunnen pezen of spieren tijdens een operatie worden verplaatst. Hierbij wordt een goed werkende spier gebruikt om een beweging over te nemen die door een andere spier onvoldoende wordt uitgevoerd.

Als de stand van de onderarm blijvend afwijkend is, kan soms een correctie van het bot nodig zijn.

Pols en hand

De pols en hand zijn belangrijk voor het grijpen, vasthouden en loslaten van voorwerpen. Bij OPBL kunnen problemen ontstaan met de kracht van de hand, de beweging van de vingers of duim en de stand van de pols.

Afhankelijk van de klachten kan een operatie worden uitgevoerd waarbij pezen worden verplaatst om de functie van de pols, vingers of duim te verbeteren. Wanneer de pols erg instabiel is, kan in bepaalde situaties worden gekozen voor het vastzetten van de pols. Dit kan helpen om de hand beter te kunnen gebruiken.

Welke onderzoeken zijn nodig?

Om te bepalen welke behandeling het beste past, onderzoekt het behandelteam hoe het kind de arm gebruikt en welke bewegingen mogelijk zijn. Hierbij wordt onder andere gekeken naar de spierkracht, beweeglijkheid en stand van de gewrichten.

Soms is aanvullend onderzoek nodig, bijvoorbeeld:

  • - **Echo:** om de stand en ontwikkeling van het schoudergewricht te beoordelen.
  • - **Röntgenfoto:** om de stand en vorm van de botten en gewrichten te bekijken.
  • - **MRI-scan:** om de spieren, het kraakbeen en de gewrichten uitgebreider in beeld te brengen.

Niet ieder kind heeft deze onderzoeken nodig. Dit hangt af van de klachten en de bevindingen bij lichamelijk onderzoek. Bij jonge kinderen kan een MRI-scan soms onder narcose plaatsvinden, omdat het belangrijk is dat zij tijdens het onderzoek stilliggen.

Wat is het juiste moment voor een operatie?

Het moment waarop een operatie wordt uitgevoerd, verschilt per kind en per type behandeling. Soms is het belangrijk om op tijd in te grijpen om te voorkomen dat een gewricht blijvend van vorm of stand verandert. In andere situaties kan het juist beter zijn om te wachten tot een kind ouder is of verder is gegroeid.

Daarom worden kinderen met OPBL regelmatig gecontroleerd door een gespecialiseerd behandelteam. Tijdens deze controles wordt gekeken naar de ontwikkeling van de arm, de spierkracht, de beweeglijkheid en het gebruik van de arm in het dagelijks leven.

Samen beslissen over de behandeling

Niet ieder kind met OPBL heeft een aanvullende operatie nodig. De keuze voor een behandeling hangt onder andere af van:

  • de ernst van de beperkingen;
  • de invloed op dagelijkse activiteiten;
  • de leeftijd en ontwikkeling van het kind;
  • de spierkracht en beweeglijkheid van de arm;
  • de te verwachten resultaten van een behandeling.

Samen met ouders en, afhankelijk van de leeftijd, het kind bespreekt het behandelteam welke mogelijkheden er zijn. Daarbij wordt gekeken welke behandeling het beste aansluit bij de behoeften en ontwikkeling van het kind.

Het belangrijkste doel is dat het kind de arm zo goed en zelfstandig mogelijk kan gebruiken in het dagelijks leven.

Sluit de enquête
Geef uw mening over de website, of vertel ons hoe wij onze website kunnen verbeteren.